Społeczeństwo i kultura w Wielkim Księstwie Litewskim od XV do XVIII wieku

Collection:
Mokslo publikacijos / Scientific publications
Document Type:
Knyga / Book
Language:
Lenkų kalba / Polish
Title:
Społeczeństwo i kultura w Wielkim Księstwie Litewskim od XV do XVIII wieku
Alternative Title:
Society and culture in the Grand Duchy of Lithuania from 15 to 18 century
Publication Data:
Poznań ; Bogucki Wydaw. Naukowe, 2002
Pages:
448 p.
Notes:
Bibliografija.
Contents:
Przemiany w wielowyznaniowym i wielonarodowościowym państwie - od unii w Krewię do początków oświecenia — Zderzenie i przenikanie się kultur. Charakterystyka zjawisk i przemian społeczno-kulturowych w okresie do pierwszej połowy XVI w. — Charakterystyka procesów społeczno-gospodarczych w okresie zderzenia się czynników kulturowych — Zjawiska kultury symbolicznej i ich dynamika na ziemiach litewsko-ruskich w XV i do polowy XVI w. — Dwór wielkoksiążęcy i dwory bojarskie jako ośrodki oddziaływania kulturowego — Rola Kościoła katolickiego i szkolnictwa w przemianach społeczno-kulturowych w XV i pierwszej połowie XVI w. — Rola Kościoła prawosławnego w kręgu kultury i społeczeństwa — Rola języka, piśmiennictwa, książki rękopiśmiennej i drukowanej w procesie akulturacji elit i ich otoczenia — Wpływy zderzenia kultur w sferze materialnej — Budownictwo obronne i świeckie — Budownictwo sakralne, malarstwo i inne formy zdobnictwa — Efekty dyfuzji kultur na ziemiach litewsko-ruskich od unii lubelskiej do polowy XVII w. — Przemiany społeczno-gospodarcze po unii z Koroną Polską i ich wpływ na proces przekształcania się rodzimych czynników kulturowych — Wpływ synkretyzmu i pluralizmu wyznaniowego i kulturalnego w Wielkim Księstwie Litewskim na zjawiska asymilacji elit i okcydentalizacji państwa — Wybuch reformacji - przyczyny i cechy specyficzne — Kontrreformacja i przyczyny jej umocnienia na ziemiach litewsko-ruskich — Unia brzeska Kościoła wschodniego i zachodniego - powstanie Kościoła unickiego — Kościół prawosławny i jego wyznawcy wobec przemian społeczno-kulturowych — Rola języka i piśmiennictwa w wielonarodowej społeczności — Przejawy europejskiej akulturacji elit — Charakterystyka świadomości społecznej i narodowościowej — Procesy europeizacji w budownictwie świeckim i sakralnym —Przemiany w kulturze życia codziennego — Procesy społeczno-kulturalne w Wielkim Księstwie Litewskim w okresie utraty pozycji politycznej Rzeczypospolitej w Europie środkowowschodniej w drugiej połowie XVII w. i w XVIII w. — Wielkie Księstwo Litewskie w związku federacyjnym z Koroną Polską w okresie cofania się granicy oddziaływania kultury zachodniej (1667-1730) — Rola czynników kulturowych w przemianach świadomości politycznej i społecznej wielonarodowego społeczeństwa — Kościół katolicki-najtrwalszy czynnik przemian kulturowych — Kościół greckokatolicki - czynnik synkretyzmu kulturowego — Kościół prawosławny i jego przemiany — Rola wyznań reformowanych i ich zasięg społeczny — Akademia Wileńska i przemiany wielowyznaniowego szkolnictwa — Piśmiennictwo i jego rola w procesie asymilacji kulturowej oraz w podtrzymywaniu odrębności etnicznych — Teatr jezuicki i początki teatru świeckiego — Wielowyznaniowe drukarnie oraz rola książki i druków ulotnych w rozpowszechnianiu zjawisk synkretycznej kultury — Innowacje i tradycje w dziedzinie sztuki materialnej — Architektura świecka i jej europejski charakter — Budownictwo sakralne heterogenicznych wyznań i narodów — Przemiany życia codziennego — Zakończenie — Society and culture in the Grand Duchy of Lithuania from 15 to 18 Century — Bibliografia — Spis ilustracji — Indeks osobowy.
Keywords:
LT
Architektūra; Bajorai; Bažnyčia; Didikai; Dvaras; Kalbos; Kultūra; Kultūra, Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė; Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė; Miestas; Miestiečiai; Teatras; Visuomenė
EN
Architecture; Church; Court; Culture; Duces; Grand Duchy of Lithuania; Laguages; Nobles; Society; The Grand Duchy of Lithuania; The culture; The society; Theater; Town; Town people
Summary / Abstract:

LTIlgą laiką LDK istorija tyrinėta kaip Lietuvos, Baltarusijos, Ukrainos ar Lenkijos istorijos dalis. Šioje knygoje bandoma konstruoti visuminį LDK valstybės visuomenės ir valstybės paveikslą, pripažįstant, kad tai tėra tokio pobūdžio tyrimų pradžia. Knygoje detalizuojama ir sustiprinama 1984 m. autoriaus veikale „Czytelnik i książka w dobie Renesansu i Baroku“ pasiūlyta tezė, jog LDK buvo vakarietiškos kultūros tiltas. Knygoje analizuojamas kultūros pokyčių fenomenas LDK geografinėje teritorijoje, kurioje susidūrė Vakarų Europos (lotynų-lenkų) ir bizantiškoji (rusų ortodoksų) kultūros. Tyrimo objektas – LDK būdingų Vakarų Europos ir bizantiškosios kultūrų santykis ir sąveika, sinkretinių kultūros elementų formavimasis. Ypatingas dėmesys skiriamas „civilizacinės ribos“, Vakarų civilizacijos įtakos bei civilizacinių visuomenės jėgų pokyčiams antroje XVII a. pusėje bei XVIII a. pradžioje, kai „civilizacinė riba“ peržengė politines sienas. XVII – XVIII a. LDK būdingas sinkretinės kultūros reiškinys yra menkai tyrinėtas, tad ši studija yra vienas pirmųjų bandymų užpildyti egzistuojančią spragą. Šis reiškinys buvo daugiausia susijęs su etninės bei religinės savimonės pokyčiais, tačiau kontraversiškas polonizacijos procesas buvo tik viena šio reiškinio pusė. Ne vien lenkų politinė ir kultūrinė įtaka lėmė fundamentalius daugiatautės ir daugiakultūrės LDK visuomenės pokyčius. Būdama ant „civilizacinės ribos“, LDK negalėjo išvengti tradicinių ir naujų vertybių susidūrimo, apsprendusio jos visuomenės ir kultūros ypatumus.

ENThe history of the Grand Duchy of Lithuania was studied as a part of the history of Lithuania, Belarus, Ukraine or Poland for a long time. The book is an attempt to construct a complete picture of the GDL society and state by acknowledging that it is not the start of studies of this nature. The book provides details about and reinforces the thesis suggested by the author in the work ‘Czytelnik i książka w dobie Renesansu i Baroku’ in 1984 that GDL was a bridge of western culture. The book provides the analysis of the phenomenon of cultural changes in the geographical territory of GDL where Western European (Latin-Polish) and Byzantine (Russian Orthodox) cultures merged. The object of the research was the relation and interaction of Western European and Byzantine cultures characteristic of GDL, formation of syncretic elements of culture. Special attention is paid to the changes of the ‘civilisational boundary’, the influence of western civilisation and civilisational forces of the society in the late 17th c. and the start of the 18th c. when the ‘civilisational boundary’ stretched over political borders. A phenomenon of syncretic culture that was characteristic of GDL in the 17th–18th c. was poorly studied; therefore, this study is one of the first attempts to close this gap. This phenomenon was mainly related to the changes of ethnical and religious self-awareness; however, a controversial process of Polonization was only one side of the phenomenon. Fundamental changes in the society of the multi-national and multi-cultural GDL were determined not only by the political and cultural influence of the Poles. GDL, being on the ‘civilisational boundary’, could not avoid the clash of traditional and new values which determined the peculiarities of its society and culture.

ISBN:
8389290073
Related Publications:
Permalink:
https://www.lituanistika.lt/content/25957
Updated:
2021-01-06 22:57:31
Metrics:
Views: 15
Export: