LTMeno autonomija ir demokratinės kultūros samprata Lietuvoje yra viena aktualiausių šiuolaikinio kultūros diskurso temų. Ši problematika neatsiejama nuo kultūros sąvokos, kurią apibrėžti būtina dar prieš kalbant apie meną. Kultūra yra sritis, kurioje žmogus realizuoja save kaip prasmių kūrėją ir savo egzistencijos interpretatorių. Kaip teigė Maxas Weberis, „esame kultūros žmonės, apdovanoti gebėjimu ir valia užimti sąmoningą prasmę suteikiančią poziciją pasaulyje“, o Friedrichas Nietzsche priminė, kad „žmogus suteikia daiktams vertes pirmiausia tam, kad išsaugotų save, sukurtų žmogiškąją prasmę“. Vis dėlto šiuolaikinėje Lietuvoje kultūros galia nėra pakankamai stipri. Dažnai kultūra redukuojama tik į meną, neatsižvelgiant į platesnį jos lauką: darbą, verslą, teisę, politiką, švietimą, šeimą, žiniasklaidą ar kalbinį paveldą. Meno autonomijos klausimas iškyla kaip vienas esminių demokratinės visuomenės principų, tačiau jis negali būti suprantamas tik kaip kūrėjo laisvė veikti pagal savo užgaidas. Autonomija privalo būti derinama su atsakomybe tautai, visuomenei ir žmogiškumui. Šiame straipsnyje keliama problema – kaip užtikrinti meno autonomiją Lietuvoje, kartu stiprinant demokratinę kultūrą, skaidrią kultūros politiką ir humanitarinio ugdymo pamatus. Esminiai žodžiai: meno autonomija, demokratinė kultūra, kultūros politika, humanizuota edukacija, M. K. Čiurlionis.
ENThe article discusses the autonomy of art in relation to the broader framework of democratic culture, arguing that cultural policy and education must begin with a correct understanding of culture itself – as the sphere in which human beings realize themselves as creators and interpreters of meaning. Drawing on the reflections of Max Weber and Friedrich Nietzsche on culture and value, the paper emphasizes that culture cannot be reduced to art alone, but encompasses work, politics, education, language, heritage, and social practices. The autonomy of art is presented as both a principle of freedom and a duty of responsibility. While democratic societies rely on the “arm’s length” model of cultural governance, ensuring independence from political interference, autonomy cannot mean freedom without accountability. Artists are called to remain responsible to their nation, humanity, and the principles of art itself. The Lithuanian case reveals structural weaknesses in cultural policy, funding practices, and humanities education, which together threaten the maturity of cultural life and the sustainability of artistic innovation. The example of Mikalojus Konstantinas Čiurlionis illustrates the balance between creative freedom and deep responsibility, showing how art can elevate human dignity and embody national identity. The article concludes that strengthening art’s autonomy requires transparent cultural policy, stronger humanities education, environments supporting young creators, and a commitment to viewing art not in isolation but as an integral force within democratic culture and societal resilience. Keywords: autonomy of art, democratic culture, cultural policy, humanities education, M. K. Čiurlionis.